Czym jest KG?

„Kultura (…) to złożona całość obejmująca wiedzę, przekonania, sztukę, moralność, prawa, zwyczaje oraz inne umiejętności i nawyki nabywane przez człowieka jako członka społeczności”
Edward B. Tylor

Początki Kultury Głuchych związane są z powstaniem szkół specjalnych dla głuchych z internatem – tam po raz pierwszy w historii w dużych skupiskach zgromadziła się nasza społeczność. Mimo iż, szkoły takie istnieją od ponad 200 lat, dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku zaczęto dostrzegać społeczności głuchych. Wiązało się to ściśle z docenieniem języków migowych. W 1965 roku głuchy współpracownik Williama Stokoe, Carl Cronenberg, napisał w słynnym „Słowniku ASL” dodatek p.t. „Społeczność językowa”. Od tamtego czasu zmieniło się spojrzenie Głuchych na swoją własną kondycję. Coraz częściej Głuchota rozumiana jest po prostu jako sposób bycia i życia, sposób równie dobry jak inne.

Dr Barbara Kannapell Głucha profesor socjologii na Uniwersytecie Gallaudeta (w 1972 założyła organizację Deaf Pride) określa kulturę Głuchych jako „(.) zestaw wyuczonych zachowań i spostrzeżeń, które kształtują wartości i normy głuchych ludzi na podstawie podobnych lub wspólnie dzielonych doświadczeń”.

Sformułowanie „kultura Głuchych” brzmi pozytywnie, podkreśla dumę jednostki z własnej tożsamości oraz jej pełną akceptację, a także radość z przynależności do określonej mniejszości językowej.

Specyfika kultury Głuchych wynika częściowo z samej natury głuchoty, z wizualnego postrzegania świata przez ludzi głuchych, częściowo zaś jest efektem życia grupowego – najpierw w internacie, a potem we wspólnocie poza nim. Więzi zadzierzgnięte w szkole dla głuchych są podtrzymywane i pielęgnowane przez całe życie. Kultura Głuchych jest kolektywistyczna w przeciwieństwie do silnie indywidualistycznej kultury społeczeństw słyszących Zachodniej Europy i USA. Oznacza to, że premiuje harmonijne relacje pomiędzy członkami, „odpowiedzialność zbiorową”, dzielenie się informacjami, wspólne podejmowanie decyzji.

Główne zainteresowania społeczności Głuchych jako całości to ochrona języka, kształcenie dzieci głuchych, organizacja życia społecznego i towarzyskiego ludzi Głuchych.

Język migowy jest wartością szczególnie ważną i cenną. Lata opresji rozpoczęte niesławnym kongresem w Mediolanie (1880) postawiły go w centrum zainteresowania społeczności Głuchych. Umiejętność barwnego i przejrzystego opowiadania w języku migowym jest bardzo ceniona – o czym świadczy bogaty folklor migowy: opowiadania, poezja, humor, zabawy językowe. Przez długi czas nie istniał sposób zapisu języków migowych, dlatego większość tej spuścizny była przekazywana w bezpośrednim kontakcie, podobnie jak ma to miejsce w wielu tradycjach pozaeuropejskich.

Na całokształt dorobku duchowego i materialnego społeczności Głuchych składają się również:

- grupowo pielęgnowane postawy, wierzenia i przekonania (odrzucenie oralizmu, a często też implantów ślimakowych, nabożny szacunek dla rąk jako najwążniejszej części ciała itp.),
- swoisty kodeks towarzyski czyli savoir-vivre,
- sztuki wizualne (sztuki plastyczne, film, teatr, szczególnie nurtu zaangażowanego, zwanego deaf-artem),
- organizacja życia społecznego i towarzyskiego (kluby i świetlice, organizacje polityczne i kulturalne, organizacje sportowe, wydarzenia, Deaflympics, dni świąteczne),
- historia, będąca w dużej mierze historią walki z dyskryminacją i wyzwalania się z zależności od słyszącej większości.

Włączenie się w kulturę Głuchych następuje na dwa sposoby:

- w rodzinie Głuchej,
- w szkole dla głuchych z internatem.

Ogromna większość dzieci niesłyszących rodzi się w rodzinach słyszących (statystyki w USA podają 96%, Skandynawia 97%). Z reguły więc włączenie się jednostki w kulturę Głuchych (proces inkulturacji) następuje nie w momencie urodzenia, lecz dużo później, zwykle po rozpoczęciu nauki szkolnej. Tam dokonuje się zmiana kulturowego kodu – odchodzimy stopniowo od tego co zostało nam dane w momencie urodzenia, przyjmujemy to, co uważamy, że powinno być nam dane. Obecnie jednak coraz więcej dzieci kończy szkoły integracyjne albo nawet zwykłe masowe. U nich ten proces włączania się w kulturę Głuchych jest jeszcze bardziej opóźniony, przypada na okres studiów i dorosłego życia.

Zagrożenia dla Kultury Głuchych

Dyskryminacja

Jest to podważanie praw człowieka, które wyciska piętno na kulturze Głuchych w różnych miejscach – w pracy, w szkole, w szpitalu. Dyskryminacja różnych grup społecznych ma różne nazwy: seksizm to dyskryminacja ze względu na płeć, rasizm dotyczy ludzi różniących się od nas cechami fizycznymi czy kolorem skóry. W odniesieniu do Głuchych mówimy o audyzmie. Wynika najczęściej z braku wiedzy i nietolerancji wobec osób głuchych, ich kultury i języka.

Asymilacja

Oznacza narzucenie całemu społeczeństwu czy wspólnocie pewnego idealnego modelu funkcjonowania, a jest nim zazwyczaj grupa dominująca w państwie, jej zwyczaje, tradycje, pisane i niepisane prawa. Celem asymilacji jest zniwelowanie różnic kulturowych między grupami, a odmienny język postrzegany jest jako największa bariera i ograniczenie. W przypadku Głuchych oznacza narzucanie im punktu widzenia, zwyczajów, zachowań itp. słyszącej większości oraz zanegowanie wartości języka migowego.

Integracja

czyli działanie w kierunku jak najlepszego przystosowania osoby z niepełnosprawnością do „społeczeństwa”, czyli warunków, w jakich żyją inni ludzie. W przypadku osób niesłyszących oznacza to zwykle brak kontaktu z językiem i kulturą Głuchych. Z punktu widzenia społeczności Głuchych jest to cofnięcie się do czasów średniowiecza, gdy Głusi nie stanowili wspólnoty, lecz żyli rozproszeni wśród rozgadanej większości.

Zerwanie transmisji kulturowej…

…czyli procesu przekazywania wartości kulturowych z pokolenia na pokolenie. Skutkiem polityki integracyjnej – obecnie coraz popularniejsze tzw. „nauczanie włączające”- jest zerwanie kontaktu między pokoleniami Głuchych. W szkole integracyjnej dzieci nie poznają języka migowego od starszych roczników, nie dowiedzą się niczego o historii i kulturze Głuchych.

Comments are closed.