Literatura

Zobaczyć głos. Podróż do świata ciszy

Autor: Oliver Sacks
tłumaczenie: Adam Małaczyński
tytuł oryginału: Seeing Voices. A Journey into the World the Deaf
wydawnictwo: Zysk i S-ka
data wydania: 1998

Autor, Anglik zamieszkały w USA, mimo medycznego wykształcenia (jest profesorem neurologii na Uniwersytecie Columbia), w swojej książce przedstawia niemedyczny punkt widzenia, niesłyszących postrzega w kontekście etnicznym, społecznym i kulturowym. W pierwszej części książki przybliża czytelnikowi historię Głuchych w Ameryce i ich walkę o uznanie w świecie słyszących. Przytacza liczne argumenty za uznaniem języków wizualno-przestrzennych, takich jak ASL czy BSL za naturalne, kompletne i pełnowartościowe języki. W drugiej skupia się na neurologicznych, psychologicznych i socjologicznych podstawach rozwijania zdolności językowych, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji ludzi głuchych. Istnienie języków migowych, pięknych i ekspresyjnych jak żaden język foniczny, uważa za dowód na nieskończone możliwości przystosowawcze ludzkiego mózgu. Język migowy jest również źródłem kultury Głuchych, spoiwem ich społeczności. W trzeciej części książki, Sacks opisuje apogeum walki Głuchych o swoje prawa, tzw. Rewolucję Gallaudeta w marcu 1988 roku, której miał okazję być naocznym świadkiem.
 
Nora Ellen Groce w niesamowitej książce  „Everyone Here Spoke Sign Language. Hereditary Deafness on Martha’s Vineyard” („Każdy tutaj mówił w języku migowym. Dziedziczna głuchota na Martha’s Vineyard”) opisuje niezwykłą koegzystencję głuchych i słyszących w populacji Chilmark (jednej z dwóch wysp wchodzących w skład Martha’s Vineyard w stanie Massachusetts). Dziedziczna głuchota występująca w rodach pierwszych osadników oraz izolacja od lądu doprowadziły w krótkim czasie do niezwykle wysokiego odsetka osób głuchych wśród mieszkańców. Pod koniec XIX wieku wynosił on 1 na 155 dla Martha’s Vineyard, 1 na 25 dla wyspy Chilmark i aż 1 na 4 w miasteczku Squibnocket! Dla porównania, w tym czasie w całych Stanach przypadała średnio 1 głucha osoba na 6000 mieszkańców. Co najdziwniejsze, cała społeczność wysp Martha’s Vineyard zaadaptowała się do tej sytuacji – wszyscy, głusi i słyszący, zaczęli porozumiewać się ze sobą w języku migowym. Nowi przybysze musieli także uczyć się tego języka, jeśli chcieli normalnie funkcjonować w społeczności Chilmark. Głusi nie byli tam postrzegani jako upośledzeni czy niepełnosprawni w żaden sposób – przeciwnie, ponieważ wszyscy obowiązkowo kształcili się w szkole dla głuchych w Hartford, byli uważani za najbardziej wykształconych członków społeczności, s kładającej się w przeważającej części z rybaków i rolników. Język migowy stworzony na wyspach Martha’s Vineyard dał wraz z Francuskim Językiem Migowym początek ASL – Amerykańskiemu Językowi Migowemu. W latach pięćdziesiątych XX wieku, wskutek ożywionych migracji, dziedziczna głuchota zanikła na Martha ‚s Vineyard. Mimo iż współcześnie nie mieszka tam już żaden głuchy, starsi mieszkańcy ciągle jeszcze posługują się językiem migowym, aby komunikować się na odległość (podczas połowów, między łodziami), gdy chcą poplotkować sobie podczas mszy albo opowiedzieć w towarzystwie pikantny dowcip. Zapytani o swoich nieżyjących już sąsiadów i krewnych potrafią długo, barwnie i szczegółowo opowiadać – jakie mieli zalety i wady, z kim byli spokrewnieni, z kim się przyjaźnili, jaką pracę wykonywali, jakie stanowiska zajmowali, jakie mieli zdolności i zainteresowania, a jakie dziwactwa… Nie mogą sobie tylko przypomnieć czy ta osoba była słysząca czy głucha… Tam nie miało to przecież żadnego znaczenia. I tak wszyscy mówili w języku migowym.
 
W roku 1965 zespół naukowców – William Stokoe, Dorothy Casterline i Carl Cronenberg opublikował słownik Amerykańskiego Języka Migowego – „A Dictionary of American Sign Language on Linguistic Principles” („Słownik Amerykańskiego Języka Migowego wraz Zasadami Lingwistycznymi”). Była to praca nowatorska a zarazem przełomowa. Słownik nie porządkował haseł alfabetycznie. Hasła zorganizowane były wizualnie według trzech aspektów – kształt ręki, ruch i lokalizacja. Ta publikacja udowodniła, że ASL jest prawdziwym, pełnowartościowym językiem posiadającym wewnętrzną strukturę, własne zasady. Językiem bogatym zawierającym metafory, synonimy, zapożyczenia itp. W „Słowniku” pojawił się też dodatek napisany przez Carla Cronenberga zatytułowany „The Linguistic Community” („Społeczność Językowa”). Tekst stanowił pierwszą próbę opisu odrębności społecznej, kulturowej oraz językowej Głuchych Amerykanów.
 

„Kiedy umysł słyszy” Harlana Lane to zrelacjonowana z punktu widzenia Laurenta Clerca, pierwszego głu chego nauczyciela w Stanach Zjednoczonych, historia społeczności Głuchych, od jej początków w paryskim Instytucie ojca de l’Eppee aż po niechlubny Kongres Mediolański i jego skutki. Oparta na wnikliwych studiach materiałów źródłowych, pełna inspirujących cytatów opowieść o walce Głuchych ludzi o prawo do zachowania godności, własnego języka i dziedzictwa kulturowego.When the Mind Hears: A History of the Deaf , Knopf Doubleday Publishing Group, June 1989 (1st Edition)

Comments are closed.